ارزش واقعی بیت کوین از زمان پیدایش آن در ژانویه‌ سال ۲۰۰۹، به یکی از مباحث داغ در این حوزه تبدیل شده است. وارن بافت، تأثیرگذارترین سرمایه‌گذار در جهان، در ارتباط با این موضوع بر این باور است که بیت‌‌کوین ارزش واقعی چندان زیادی ندارد.

در ادامه، ارزش واقعی بیت کوین را با توجه به دو مفهوم رایج در اقتصاد و امور مالی یعنی ارزش فرسوده (یا ارزش اسقاط) و طرح پانزی، مورد بررسی قرار خواهیم داد. رویکرد ارزش فرسوده یک رویکرد محتاطانه است. در این رویکرد، ارزش واقعی هنگام اختلال در بازار یا بحران‌های اقتصادی تعیین می‌شود.

ارزش واقعی بیت کوین به عنوان یک ارز دیجیتال یا به عنوان یک سرمایه‌گذاری؟

پیش از تعیین ارزش واقعی بیت کوین لازم است تا آن را یا به صورت یک ارز دیجیتال و یا به صورت سرمایه‌گذاری تعریف کنیم. اگر استفاده از بیت‌کوین به عنوان وسیله‌ای برای پرداخت و معامله مدنظر قرار بگیرد، پس می‌توان آن را به صورت ارزی تعریف کرد که هیچ گونه وابستگی به یک کشور یا بانک مرکزی ندارد. بیت‌کوین معمولاً با توجه به نرخ تبدیل ارز به ین ژاپن یا دلار آمریکا اندازه‌گیری می‌شود؛ چنانچه این دو ارز، ارزهای اصلی مبادلات بیت‌کوین محسوب می‌شوند. در ادامه، قصد داریم تا بیت‌کوین را به عنوان یک ارز دیجیتال و با استفاده از رویکرد ارزش فرسوده ارزش‌گذاری نماییم.

تمامی ارزهای اصلی دارای بانک مرکزی هستند که بر نرخ تبدیل یک ارز به ارزهای دیگر (غالباً دلار آمریکا) نظارت دارد. بر خلاف اکثر ارزهای معاملاتی، بیت‌کوین دارای بانک مرکزی یا نهادی برای نظارت بر نرخ تبدیل ارز نیست. در نتیجه، نرخ تبدیل ارز بیت‌کوین به دلار آمریکا یا ین ژاپن می‌تواند از نظر تئوری به صفر نیز برسد.

به طور کلی، بیت‌کوین را نمی‌توان به عنوان یک سرمایه‌گذاری در نظر گرفت. در امور مالی، ارزش واقعی سرمایه‌گذاری را می‌توان با توجه به سود و درآمدی که در آینده به همراه دارد، تعریف کرد؛ اما بیت‌کوین هیچ‌ گونه سودی در زمان حال یا آینده ندارد. در نتیجه، می‌توان گفت که ارزش واقعی بیت کوین به عنوان یک سرمایه‌گذاری و با استفاده از رویکرد ارزش فرسوده، صفر است.

آیا بیت‌کوین، طلای عصر جدید است؟

برخی از دارایی‌ها هیچ گونه درآمد و سودی با خود به همراه ندارند. طلا را می‌توان به عنوان معروف‌ترین دارایی غیر مولد دانست. بیت‌کوین غالباً با طلا مقایسه می‌شود زیرا طلا نیز به عنوان ارزی در نظر گرفته می‌شود که هیچ گونه درآمد و سودی با خود به همراه ندارد و نمی‌توان از آن به عنوان پول استفاده کرد.

به اعتقاد بسیاری از اقتصاددان‌ها، زمانی می‌توان از کالای اقتصادی به عنوان پول استفاده کرد که دارای ارزش ذاتی باشد. به عنوان مثال، طلا وسیله‌ای برای ذخیره‌ی ارزش محسوب می‌شود. با استفاده از رویکرد ارزش فرسوده می‌توان فرض کرد که طلا به خاطر کاربردش در صنعت دارای ارزش فرسوده بازار است.

در واقع، می‌توان گفت که هر کالای صنعتی دارای ارزش فرسوده است؛ حتی اگر به عنوان یک سرمایه‌گذاری مالی، ارزش چندان زیادی نداشته باشد. علاوه بر این، بیت‌کوین در حال حاضر هیچ گونه کاربرد صنعتی ندارد و به همین دلیل نمی‌توان ارزش فرسوده‌ای برای آن در نظر گرفت. لازم به ذکر است که بسیاری از طرفداران ارز دیجیتالی بیت‌کوین معتقدند که ارزش واقعی یک امر عینی و ۱۰۰ درصد نیست و نمی‌توان ارزش واقعی بیت کوین را نادیده گرفت.

با توجه به آنچه که گفته شد و با توجه به ارزش بالقوه‌ی بیت‌کوین می‌توان آن را به عنوان یک سرمایه‌گذاری در نظر گرفت. برای مدیران دارایی با اوراق بهادار جهت سرمایه‌گذاری، ارزش بیت‌کوین از این واقعیت سرچشمه می‌گیرد که بیت‌کوین همبستگی کاملی با بازارهای مالی ندارد.

ارزش واقعی بر اساس طرح پانزی

با توجه به آنچه که گفته شد، چرا ارز دیجیتال بیت‌کوین در بازار ارزشمند است؟ همانطور که وارن بافت می‌گوید، «تنها چیزی که در بازار اهمیت دارد، مشتری است که پول بیشتری می‌پردازد». این گفته‌ی وارن بافت متناظر با تعریف یک طرح پانزی است.

طرح پانزی را می‌توان به عنوان یک طرح سرمایه‌گذاری فریب‌کارانه در نظر گرفت که در آن سرمایه‌گذاران تازه وارد هزینه‌ای را به سرمایه‌گذاران قدیمی پرداخت می‌کنند. به منظور سودآوری طرح پانزی، لازم است تا یک جریان مداوم از سرمایه‌گذاران جدید وجود داشته باشد. در چنین سیستمی تنها یک مدیر مسئول رسیدگی و جذب سرمایه‌گذاران جدید و تازه کار است. وجه مشخصه‌ی ارز دیجیتال بیت‌کوین با سایر ارزهای موجود در بازار دیجیتال این است که کلیه‌ی صاحبان بیت‌کوین به صورت ناخواسته و به طور ناخودآگاه به مدیران دارایی تبدیل می‌شوند.

طرح پانزی معمولاً بستر محکمی برای ارزش دارایی به شمار نمی‌رود. علاوه بر این، با فروپاشی و شکست طرح پانزی، دارایی‌های ارزش‌گذاری شده توسط این طرح، دیگر ارزشی نخواهند داشت. طرح‌های پانزی معمولاً در بحران‌های مالی یعنی زمانی که تعداد سرمایه‌گذاران جدید کاهش می‌یابد و یا افراد زیادی اقدام به خارج کردن سرمایه‌های خود از بازار می‌کنند، دچار فروپاشی می‌شوند. در صورت اثبات این که سیستم بیت‌کوین به نوعی طرح پانزی به شمار می‌رود، ارزش بیت‌کوین تحت تأثیر رکود اقتصادی بعدی قرار خواهد گرفت و ارزش آن به مقدار ارزش فرسوده سقوط خواهد کرد.