ایده‌ پیدایش بانک مرکزی مختص ارز دیجیتال، مورد توجه بسیاری از دولت‌ها قرار گرفته است. در همین راستا، برخی از دولت‌ها، ارز دیجیتال ملی خود را روانه بازار کرده‌اند، برخی در تلاش برای رسیدن به این هدف هستند و برخی دیگر نیز با این ایده مخالفت می‌کنند. با گسترش و رشد روزافزون ارزهای دیجیتال غیر متمرکز مانند بیت‌کوین، بانک‌های مرکزی سراسر جهان به این نتیجه رسیده‌اند که تنها دو راه پیش رو دارند؛ یا باید وارد این حوزه شوند و قواعد آن را بپذیرند و یا باید اجازه دهند که تکامل پول از آن‌ها پیشی بگیرد.

ماه گذشته، دولت چین از آغاز به کار یک پروژه‌ی آزمایشی یوان دیجیتالی در چهار شهر این کشور خبر داد. پس از چین، آمریکا نیز به فکر پیاده‌سازی دلار دیجیتال است. در یک پروژه‌ی جدید مشترک توسط مرکز اقتصاد و تجارت جهانی شورای آتلانتیک و مرکز بلفر دانشگاه هاروارد، پیگیری بانک‌های مرکزی مختص ارزهای دیجیتال در سراسر جهان امکان‌پذیر شده است.

این بانک مرکزی چگونه است؟

بانک مرکزی مختص ارز دیجیتال (CBDC)، فرم دیجیتالی از ارز فیات هر کشور است که بانک مرکزی نیز از آن پشتیبانی می‌کند. به عبارت دیگر، بانک مرکزی مختص ارز دیجیتال توسط بانک مرکزی یک کشور پشتیبانی می‌شود. به جای چاپ پول، بانک مرکزی سکه‌ها یا حساب‌های الکترونیکی را با پشتوانه و اعتبار کامل دولتی صادر می‌کند. ارزهای دیجیتال بانک مرکزی یا همان ارزهای دیجیتال ملی کاملاً تحت کنترل و نظارت بانک مرکزی و در نتیجه دولت هر کشور خواهند بود. از این رو، ارزهای دیجیتال بانک مرکزی برخلاف ارزهای دیجیتال رایج مانند بیت‌کوین غیر متمرکز نیستند بلکه نماینده‌ی دیجیتالی ارز فیات محسوب می‌شوند.

در واقع، بانک مرکزی مختص ارز دیجیتال، نهاد ناظر بر تراکنش‌ها و حساب‌های مالی کاربران خواهد بود. هر واحد ارز دیجیتال بانک مرکزی با بکارگیری فناوری دفتر کل توزیع شده (DLT)، معادل دیجیتالی امنی برای اسکناس رایج در یک کشور است.

ارزهای دیجیتال بانک مرکزی تلفیقی از بازار ارزهای دیجیتال و بانکداری به شیوه سنتی است که با هدف نظارت و کنترل بر ارزهای دیجیتال به وجود آمده‌اند.

تفاوت CBDCها با کارت‌های اعتباری در چیست؟

CBDCها تحت نظارت بانک مرکزی هستند و به همین دلیل مدیریت آن‌ها از جمله مسئولیت‌های بانک مرکزی محسوب می‌شود. این بدان معنی است که پشتیبانی از آن از جمله وظایف دولت به شمار می‌رود نه بانک‌های خصوصی.  

اما آیا ارزهای دیجیتال هنوز وجود دارند؟

هزاران نوع ارز مجازی وجود دارند که عموماً با نام رمزارز شناخته می‌شوند. ارزهای دیجیتال می‌توانند متمرکز باشند اما همچنان هیچ ارتباطی با دولت نداشته باشند. از جمله ارزهای دیجیتال متمرکز ولی مستقل از دولت، رمزارز لیبرا یا فیسبوک کوین است. رمزارز لیبرا در ۱۸ ژوئن سال ۲۰۱۹توسط رسانه‌ی اجتماعی فیسبوک عرضه شد و با انتقاد شدید از سوی بانک مرکزی مواجه گردید. بیت‌کوین یک ارز دیجیتالی کاملاً غیر متمرکز است. ارزهای دیجیتال با استفاده از فناوری دفتر کل توزیع شده عمل می‌کنند؛ بدان معنی که دقت و صحت معامله‌ی صورت گرفته توسط این رمزارزها تنها توسط بانک مرکزی کنترل نمی‌شود بلکه چندین نهاد در سراسر جهان به صورت مداوم بر معاملات مبتنی بر ارزهای دیجیتال نظارت دارند.

چرا باید دولت وارد دنیای ارزهای دیجیتال و پول مجازی شود؟

ورود به دنیای ارزهای دیجیتال به هزاران دلیل و با توجه به شرایط اقتصادی یک کشور مهم تلقی می‌شود. برخی از دلایل تمایل دولت‌ها به استفاده از ارزهای دیجیتال در زیر بیان شده‌اند:

  •     بالا بودن هزینه‌ی مدیریت و انتقال پول اشاره کرد که این هزینه‌ها با استفاده از ارزهای دیجیتال به شدت کاهش می‌یابند.
  •     شمول مالی به معنی دسترسی آسان‌تر و امن‌تر به پول برای کسانی است که حساب بانکی ندارند و تنها با استفاده از گوشی‌های موبایل خود می‌توانند تراکنش‌ها و معاملات مالی را انجام دهند.
  •     شرکت‌های خصوصی به رقابت نیاز دارند؛ به همین دلیل، استانداردهای لازم در زمینه‌ی شفاف‌سازی را برآورده می‌کنند و فعالیت‌های غیرقانونی خود را محدود می‌سازند.
  •     سیاست پولی با استفاده از CBDCها سریع‌تر و یکپارچه‌تر جریان پیدا می‌کند.

مشکل بانک مرکزی مختص ارز دیجیتال (CBDC) چیست؟

مشکلات زیادی پیرامون بانک مرکزی مختص ارز دیجیتال وجود دارد که هر کشور پیش از راه‌اندازی یک CBDC باید به هر کدام از آن‌ها توجهی ویژه‌ای داشته باشد: با راه‌اندازی یک CBDC در کشور ممکن است شهروندان به یکباره پول زیادی را برای خرید CBDCها از بانک‌ها بیرون بکشند. متمرکز سازی یک سیستم خصوصی توسط دولت ممکن است با واکنش شدید از سوی کاربران روبرو شود و خطرات امنیت اینترنتی را به وجود آورد. از دیگر مشکلات بانک مرکزی مختص ارز دیجیتال این است که مقررات تنظیم شده برای مواجه با شکل‌های جدید پول به روزرسانی نشده‌اند.

پیامدهای امنیت ملی یک CBDC چیست؟

این موضوعی است که همچنان در شورای آتلانتیک به آن پرداخته می‌شود. در حال حاضر، ایالات متحده‌ی آمریکا قادر است تا بر اکثر جریان‌های مالی دیجیتال که در سراسر جهان با استفاده از دلار انجام می‌گیرند، نظارت داشته باشد. اما سیستم‌های پرداختی جدید مبتنی بر دلار می‌توانند توانایی سیاست‌گذاران در دنبال کردن جریان‌های فرامرزی را محدود سازند. این موضوع می‌تواند چالش‌های زیادی را پیش روی استفاده از ضمانت‌های اجرایی قانونی و ابزارهای سیاسی اقتصادی قرار دهد، به خصوص وقتی که کشورها سعی می‌کنند سیستم‌های پرداختی خود را تغییر دهند و مانع از بازرسی و ردیابی این سیستم‌ها شوند.