طرح پانزی یک ترفند کلاهبرداری سرمایه‌گذاری است که نوید نرخ بالای بازده با ریسک کم را برای سرمایه‌گذاران می‌دهد. به عبارت دیگر، این طرح یک ترفند کلاهبرداری سرمایه‌گذاری است که با پول گرفته شده از سرمایه‌گذاران آتی، بازده برای سرمایه‌گذاران قبلی را تامین می‌کند. این طرح مشابه با طرح هرمی است از این جهت که هر دو مبتنی بر استفاده از وجوه سرمایه‌گذاران جدید برای پرداخت پشتوانه‌های قبلی است.

هم طرح پانزی و هم طرح هرمی، در نهایت هنگامی که سیل سرمایه‌گذاران جدید قطع شود و پول کافی برای خرید وجود نداشته باشد، از بین خواهند رفت. در این مرحله، طرح‌ها رو به شکست و نابودی می‌روند.

نکات کلیدی

  • همانند طرح هرمی، طرح پانزی با به دست آوردن سرمایه‌گذاران جدید، بازده سرمایه‌گذاران قدیمی را پرداخت می‌کنند. به این سرمایه‌گذاران جدید نوید سود زیاد با کمترین ریسک داده شده است.
  • هر دو این روش‌های کلاهبرداری بر اساس استفاده از سرمایه و وجوه سرمایه‌گذاران جدید برای پرداخت پشتوانه‌های قبلی کار می‌کنند.
  • شرکت‌هایی که خود را درگیر این طرح می‌کنند، تمام انرژی خود را بر روی جذب مشتریان جدید برای انجام سرمایه‌گذاری متمرکز می‌سازند.

مفهوم طرح‌های پانزی

طرح پانزی یک نوع کلاهبرداری در سرمایه‌گذاری است که در آن به مشتریان وعده‌ی سود زیاد در کم‌ترین ریسک ممکن داده می‌شود. شرکت‌هایی که خود را درگیر طرح‌های پانزی می‌کنند، تمام انرژی خود را روی جذب مشتریان جدید برای انجام سرمایه‌گذاری متمرکز می‌سازند.

این درآمد جدید برای پرداخت بازده سرمایه به مشتریان اصلی مورد استفاده قرار می‌گیرد که به عنوان سود حاصل از یک تراکنش قانونی مشخص شده است. طرح‌های پانزی به جریان پیوسته سرمایه‌گذاران جدید برای بازگشت سرمایه به سرمایه‌گذاران قدیمی وابسته هستند. وقتی این جریان قطع شود، طرح از هم می‌پاشد و با شکست روبرو خواهد شد.

منشا طرح‌های پانزی

اصطلاح «طرح پانزی» در سال ۱۹۱۹ به دنبال کلاهبرداری فردی به نام چارلز پونزی به وجود آمد. با این وجود، اولین نمونه‌های ثبت شده از این نوع کلاهبرداری در سرمایه‌گذاری را می‌توان در اواسط تا اواخر دهه ۱۸۰۰ ردیابی کرد که توسط ادل اسپیدزدر در آلمان و سارا هاوی در ایالات متحده به وقوع پیوستند.

در واقع، روش‌هایی که به عنوان طرح پانزی شناخته می‌شوند در دو رمان جداگانه نوشته‌ی چارلز دیکنز توصیف شده‌اند. این دو رمان عبارتند از زندگی و ماجراجویی‌های مارتین چوزلویت و دوریت کوچک که به ترتیب در سال‌های ۱۸۴۴ و ۱۸۵۷ منتشر شدند.

در آن زمان، خدمات پستی کوپن‌های پاسخگویی بین‌المللی را توسعه داده بود که به فرستنده این امکان را می‌داد تا تمبر پستی را پیش خرید کنند و از آن در مکاتبات یا مراسلات پستی خود استفاده کنند. گیرنده کوپن را به یک دفتر پست محلی می‌برد و آن را با تمبرهای پست هوایی مورد نیاز برای ارسال پاسخ تعویض می‌کرد.

این نوع از مبادله به عنوان یک آربیتراژ شناخته می‌شود که عمل غیر قانونی نیست. اما پانزی حریص شد و تلاش‌های خود را در جهت غیر قانونی گسترش داد.

پانزی در شرکت خود با عنوان «شرکت بورس اوراق بهادار»، قول بازگشت سرمایه ۵۰% در ۴۵ روز یا ۱۰۰% در ۹۰ روز را به مشتریان خود داد. به دلیل موفقیت او در طرح تمبر پستی، سرمایه‌گذاران خیلی زود جذب این طرح شدند.

پانزی به جای سرمایه‌گذاری واقعی، پول آن‌ها را مجددا توزیع کرد و به سرمایه‌گذاران گفت که سود کسب کرده‌اند. این طرح با آغاز بازرسی شرکت بورس اوراق بهادار پانزی توسط اداره پست بوستون تا آگوست سال ۱۹۲۰ ادامه یافت. در نتیجه‌ی این بررسی‌ها و تحقیقات، در تاریخ ۱۲ آگوست سال ۱۹۲۰ پانزی توسط مقامات فدرال دستگیر شد و به چندین فقره کلاهبرداری از طریق پست متهم شد.

طرح‌های پانزی در دنیای مدرن

مفهوم طرح پانزی در سال ۱۹۲۰ به پایان نرسید. با تغییر فناوری، این طرح نیز تغییر یافت. در سال ۲۰۰۸، برنارد مدوف به دلیل اجرای یک طرح پانزی که گزارش‌های تجاری را جعل می‌کرد و نشان می‌داد مشتری از سرمایه‌گذاری‌هایی که وجود خارجی ندارند سود می‌برد، محکوم شد.

صرف نظر از فناوری مورد استفاده در طرح‌های پانزی، اکثر آن‌ها از ویژگی‌های مشابه‌ای برخوردار هستند که عبارتند از:

  1. تضمین بازگشت سرمایه بالا با کم‌ترین ریسک
  2. جریان مستمر و مداوم بازده سرمایه صرف نظر از شرایط بازار
  3. سرمایه‌گذاری‌هایی که در کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) ثبت نشده‌اند
  4. استراتژی‌های سرمایه‌گذاری که محرمانه هستند یا به صورت بسیار پیچیده توضیح داده شده‌اند
  5. مشتریان مجاز به مشاهده اسناد رسمی برای سرمایه‌گذاری خود نیستند
  6. مشتریانی که برای برداشت پول خود با مشکل روبرو هستند.